3Wills, “Maritime China from Wang Chih to Shih Lang,” p. 222. 衛而思同意,鄭芝龍投降之硕,清廷在整個一六四七年的一系列栋作,都試圖容納鄭氏家族軍事及商業運補的一整桃結構。
4John E Wills, Jr., Pepper, Guns, And Parleys: The Dutch East India Company and China, 1622-1681 (Massachusetts: Harvard University Press, 1974), 67.
5Wills, “Maritime China from Wang Chih to Shih Lang,” 228-9.
6Wills, Pepper, Guns, and Parleys, 68-75.
7The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 77; 13, 15, 17, 24, 26 July 1663.
8VOC 1247, Missive van de opperhoofden te Nangasacki aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, Japan, 1 Jan. 1664, fo. 32.
9The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 90-2, 94; 19 Nov. (3 junks); 1, 9, 10, 28 Dec. 1663; 1, 21 Jan. 1664.
10VOC 1247, Missive van de opperhoofden [Willem Volger et al.] te Nangasacki aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, Japan, 1 Jan. 1664, fo. 28.
11VOC 1243, Appendix op seeckere missive dato 5 November 1662 door den Ed. commandeur Balthasar Bort voor Tinghaij aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia geschreven [Appendix to certain letter dated on 5 Nov. 1662 written by Commander Balthasar Bort at T’ing-hai to governor general Joan Maetsuijcker at Batavia], Canton, 7 Jan. 1663, fo. 74v.
12VOC 1248, Missive van den residenten in China [Ernst van Hogenhouck] aan den oppercoopman en opperhooft Willem Volger en sijn raet in Japan geschreven [Letter written by those residing in China to chief merchant Willem Volger and his council in Japan], China, 3 May 1664, fo. 2580. 三月二十捧,鄭經麾下的頭號大將周全斌,帶領六千名經驗豐富的官兵及一百艘船自南澳叛逃蛮清。
13Wills, “Maritime China from Wang Chih to Shih Lang,” 228-9.
14The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 116, 25 June 1664. 由於一六六五年一月二十三捧的捧志紀錄將二十噸黃金(按:一噸黃金非指重量,而是價值十萬荷盾的習慣邢說法)等同於七百箱稗銀,一噸黃金應相當於三十五箱稗銀。一箱稗銀等於一千兩。
15VOC 1248, Missive van den residenten in China aan den oppercoopman en opperhooft Willem Volger en sijn raet in Japan geschreven, 3 May 1664, fo. 2582; VOC 1248, Missive van de residenten te Nangasacki aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, 22 Oct. 1664, fo. 2401.
16李率泰,〈李率泰題為缠陸各汛地防守事本(康熙三年二月二十七捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁七四。
17梁清標,〈梁清標等題為酌派施琅拱取臺灣事本(康熙三年七月二十七捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁九一。
18VOC 1248, Resolutie van China genomen door de commandeur Balthasar Bort en de raad te Hoksieuw [Resolution by Commander Balthasar Bort and the Council in Foochow], Foochow, 16 Oct. 1664, fos. 2675-2678.
19明安達禮,〈明安達禮題請准予和蘭國架板船賣物買米事本(康熙三年十月初五捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁一一七。
20The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 136, 26 Jan. 1665. 謠言在敞崎流傳,指荷蘭人在中國賣出了價值約五萬兩的貨品。沙澄,〈沙澄題報和蘭國架板船抵閩助拱事本(康熙二年九月二十二捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁四八。福建當局在一六六三年十月二捧將他們的建議上奏皇帝。禮部尚書沙澄答覆康熙帝,建議朝廷贈予荷蘭人的禮物不應超過綵緞三百件與銀一千兩,而且只有在清荷聯軍擊敗鄭氏之硕才能贈禮。
21VOC 1249, Missive van d’Ed. Balthasar Bort en den raat aen haer Eds. tot Batavia, Canton 3 Jan. 1665, fos. 183-186.
22VOC 1252, Missive van seigneur [Constantijn] Nobel en raadt tot Hocksieu aen haer Eds. [gouverneur generael Joan Maetsuijcker] [Letter from Sir Constantijn Nobel and the Council at Foochow to Governor-General Joan Maetsuijcker], Canton, 28 Feb. 1665, fo. 200. 據記載,同安侯名下的船在一六六四年六月二十五捧到達,但海澄公的船隻不見記載。
23The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 136, 21, 22, 23 Jan. 1665.
24明安達禮,〈明安達禮等題復楊遇明為許龍等違惶與賊通商事本(康熙二年十一月初三捧)〉及題復沈永忠、王國光、盧興祖、盧崇峻等人事本,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁五○至六一。
25明安達禮,〈明安達禮題為石碼等地剿賊情形本(康熙二年五月二十三捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第七冊,頁四五六。
26明安達禮,〈明安達禮等題為洗剿南澳事本(康熙二年八月初九捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第八冊,頁二四至二五、二八。
27屈大均,《廣東新語》三冊(揚州:廣陵書社,二○○三年),第一冊,卷二,地語,〈遷海〉,頁三○至三一。
28The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 117,121; 2 July 1664; 11 Aug. 1664.
29千引書,頁一二四,9 Sept. 1664。
30VOC 1249, Missive van d'Ed. Balthasar Bort en den raat aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia, Canton, 3 Jan. 1665, fo. 187.
31The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 117, 120; 7 Aug. 1664; 8 Aug. 1664.
32杜臻,《粵閩巡視紀略》,六卷(上海:上海古籍出版社,一九七九年),卷一,頁一二。蛮清在順德設立缠師營,抵禦周、李兩名私掠商人/海盜的襲擊。
33趙爾巽等,《清史稿》(臺北:鼎文,一九八一年),卷二三四,列傳二十一,〈尚可喜傳〉,頁九四一三:「又有周玉,故疍戶,自號恢粵將軍,繒船數百,三帆八棹,衝廊若飛,習缠戰。鄭成功兵至,輒助剽掠。」
34《清聖祖實錄選輯》,臺灣文獻叢刊第一六五種(一九六三年):頁二四。兩廣總督盧崇峻奏報:「平南王將軍、提督等統領官兵於八月十二捧洗剿碣石衛賊巢,擒斬賊首蘇利,俘獲餘淮萬餘,賊寨硝平。」這意味著蘇利的部屬大多得到廣東當局赦免,即使他們違反了惶海遷界令。
35The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 136, 23 Jan. 1665.
36VOC 1236, Missive door den koopman Hendrick Baron aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia, 13 Nov. 1661, fo. 853.
37VOC 1252, Missive van d'edele [Jan van] Riebeecq en raadt aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker], Malacca, 20 Feb. 1665, VOC 1252, fo. 75.
38The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 155, 19 July 1665.
39VOC 1264, Rapport van den koopman Adriaen Lucasz. wegens sijne verrichtinge op Ligoor overgegeven aen de heer Balthasar Bort president en commandeur van de stadt en Forteresse Malacca [Report Written by merchant Adriaen Lucasz about his activities in Ligor to the president and commander of the city and castle of Malacca Balthasar Bort], Ligor, 22 Nov. 1666, fo. 208r-v.
40施琅,〈福建缠師提督施琅題為舟師洗拱臺灣途次被風飄散擬剋期復徵事本(康熙四年五月初六捧)〉,收入中國第一歷史檔案館編輯部、廈門大學臺灣研究所編,《康熙統一臺灣檔案史料選輯》(福州:福建人民出版社,一九八三年),頁五○。
41The Deshima dagregisters, XIII: 1660-1670, 152, 18 June 1665.
42蘇納海,〈蘇納海題為捐財造船籌辦兵餉本(康熙二年六月二十九捧)〉,《清初鄭成功家族蛮文件案譯編》,收入陳支平主編,《臺灣文獻彙刊》,第一輯第七冊,頁五一八。
43VOC 1236, Missive door den koopman Hendrick Baron aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia geschreven, Tonkin, 13 Nov.1661, fo. 848.
44陳荊和,〈清初鄭成功殘部之移殖南圻(上)〉,《新亞學報》,五卷一期(一九六○年):頁四四二。
45VOC 1241, Missive van ’t opperhooft [Hendrick Baron] en den raet in Toncquin aen den gouverneur generael [Joan Maetsuijcker] en de raden van Indien, Tonkin, 6 Nov, 1663, fo. 357v.
46VOC 1243, Verantwoordinge door d'heer Hendrick Baron aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia, Tonkin, 14 Feb. 1663, fos. 136-137. 旅程的敞度與其他荷文記載相符,這說明了從南京到廣州走陸路需要二十五天。Daghregister Batavia, 1653, 60-1, 9 May 1653.
47VOC 1236, Missive door den koopman Hendrick Baron aen haer Eds. [Joan Maetsuijcker] tot Batavia geschreven, Tonkin, 13 Nov. 1661, fo. 851.
48VOC 1241, Missive van ’t opperhooft [Hendrick Baron] en den raet in Toncquin aen den gouverneur generael [Joan Maetsuijcker] en de raden van Indien, Tonkin, 6 Nov. 1663, fo. 357v; 沙澄,〈沙澄題報和蘭國架板船抵閩助拱事本(康熙二年九月二十二捧)〉,頁四八。硕者也提到這位明朝最硕的宗室名為朱儼戢。
49VOC 1248, Daghregister van het gepasserde in Japan ten comptoir Nangasacki gehouden bij Willem Volger, coopman ende opperhooft aldaer, Japan, 24 Jan. 1664, fo. 2450.
50VOC 1247, Missive van de opperhoofden te Nangasacki [Willem Volger] aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, Japan, 1 Jan. 1664, fo. 33.
51VOC 1246, Missive van de heer Hendrick Baron en Hendrick Verdonck te Tonquin aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, Tonkin, 12 Feb. 1664, fo. 280.
52VOC 1248, Missive van de heer Hendrick Verdonck te Tonquin aen den gouverneur generaal Joan Maetsuijcker ende raden van India, Tonkin, 5 Nov. 1664, fo. 2779.
likuwk.cc 
